Ondernemers & Co. nr 2017-7 : De burgerlijke maatschap als optimale tool voor successieplanning - ook onder Vlabel

Ondernemers & Co. nr 2017-7 : De burgerlijke maatschap als optimale tool voor successieplanning - ook onder Vlabel

De burgerlijke maatschap is sinds decennia een zeer flexibele tool inzake successieplanning. Het te schenken vermogen ((familiale) vennootschappen, beleggingsvermogen, kunst, …) wordt eerst ondergebracht in een burgerlijke maatschap waar een aantal familiale afspraken worden gemaakt, in eerste instantie inzake het (exclusief) beheer (door de schenkers) via de figuur van het zaakvoerderschap. Naderhand wordt overgegaan tot schenking, waarbij de schenkers zich ook een (gegarandeerd) inkomen uit het vermogen kunnen voorbehouden via het voorbehoud van vruchtgebruik en/of de last.

Op 14 november 2016 heeft Vlabel een spraakmakende voorafgaande beslissing genomen die de wereld van de successieplanning (voor heel even) op zijn grondvesten deed daveren. Vlabel bestempelde een successieplanning met burgerlijke maatschap in een specifiek geval als niet successie proof.

De feiten waren als volgt:

  • een echtpaar veertigers met twee kinderen van 4 en 7 bezit een gemeenschappelijk vermogen
  • zij brengen voornoemd vermogen in een burgerlijke maatschap waar ze zelf voor het leven tot zaakvoerder worden benoemd
  • de meeste beslissingen worden met meerderheid van stemmen genomen; een aantal beslissingen (waaronder de benoeming en het ontslag van zaakvoerders) kan enkel met goedkeuring van de zaakvoerders
  • de ouders schenken (voor Nederlands notaris) alle delen van de maatschap aan de kinderen en wel in volle eigendom; ze zijn dus zelf geen deelhouder meer van de maatschap
  • de ouders voorzien wel in een jaarlijkse geïndexeerde last van grosso modo 3% van het geschonken kapitaal gewaardeerd bij aanvang; de last wast aan bij de langstlevende van de schenkers; de last wordt niet geplafonneerd

standpunt Vlabel

(1)

Vlabel herkwalificeert deze schenking in een contract onder bezwarende titel. Ze meent dat de last, gezien de jonge leeftijd van de schenkers, potentieel dermate kan oplopen dat de schenking volledig wordt uitgehold en de kinderen zelfs meer dienen te betalen dan wat ze kregen. Vlabel verwijst daarbij naar de hypothese dat de ouders nog meer dan 33 jaar zouden leven in welk geval de 3% last de 100% schenking zou overstijgen. Vervolgens koppelt ze terug naar het fictielegaat voor verkopen onder last dat stelt dat bij een overdracht ten bezwarende titel onder last door een erflater aan een erfgenaam, het overgedragen goed nog geacht wordt zich in de nalatenschap te bevinden. Op basis van bovenstaande redenering komt Vlabel tot het besluit dat bij het overlijden van de ouders het geschonken (volgens Vlabel onder last verkocht) vermogen alsnog aan erfbelasting zal onderworpen zijn.

(2)

Ten overvloede stelt Vlabel, mocht er geen sprake zijn van een kwalificatie als overdracht ten bezwarende titel onder last, dat er ook om een andere reden geen sprake kan zijn van een successie proof scenario. Vlabel meent dat het vermogen volledig onder de controle van de ouders blijft staan. Vlabel oordeelt op basis daarvan dat de schenking sowieso niet nu plaatsvindt, maar pas bij overlijden van de schenkers. Vervolgens koppelt ze opnieuw terug naar een fictielegaat dat stelt dat bij een schenking onder opschortende voorwaarde of termijn die vervuld wordt ingevolge het overlijden van de schenker, het geschonken vermogen eveneens nog (fictief) tot de nalatenschap moet worden gerekend.

analyse

In de literatuur werd terecht al snel aangegeven dat het om ‘extreme feiten’ zou gaan en dat derhalve geen algemene draagwijdte aan deze ruling mag worden verleend. De analyses van Vlabel lijken daarnaast ook juridisch manifest niet correct.

(1)

Vanuit juridisch oogpunt kun je bij een schenking met een last inderdaad overgaan tot een herkwalificatie in een overdracht ten bezwarende titel wanneer de waarde van de last de omvang van de schenking overtreft. Het betreffende fictielegaat speelt evenwel maar voor zover de overdracht/verkoop onder last tegelijkertijd een bedekte bevoordeling van de verkrijger inhoudt. Om te bewijzen dat een verkoop onder last geen bedekte bevoordeling is, moet men aantonen dat de waarde van de last praktisch gelijk is aan de waarde van het overgedragen goed en dat het de bedoeling was dat deze last ook werkelijk wordt uitgevoerd. Dit laatste bewijs weerhoudt Vlabel nochtans zelf, meer nog, ze stelt dat de tegenprestatie van de verkrijger mogelijkerwijs de waarde van het overgedragen goed zal overstijgen… Het door Vlabel weerhouden fictielegaat is derhalve sowieso niet toepasbaar op de betrokken casus.

Om die herkwalificatie sowieso te vermijden wordt de last aan de schenking in ieder geval best geplafonneerd. 

(2)

Vlabel stelt vervolgens - als er toch sprake is van een schenking - het dan zou gaan om een uitgestelde schenking tot aan het overlijden van de ouders. De schenking van de maatschap aan kinderen, hoezeer de controle in deze maatschap ook gebetonneerd is bij de zaakvoering, maakt nochtans per definitie een onmiddellijke vermogensoverdracht uit waarbij de ouders zich direct verarmen en de kinderen zich direct verrijken. De dag na de schenking kunnen de ouders de delen van de maatschap niet meer verkopen of schenken aan een derde; ze zijn uit hun vermogen verdwenen. Ook hier gaat Vlabel juridisch uit de bocht.

Mits een aanpak op maat blijft de burgerlijke maatschap met andere woorden een optimale tool voor successieplanning, die in de praktijk meer dan zijn nut heeft bewezen.

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.