Salduz in fiscalibus: bijstand van een advocaat

Salduz in fiscalibus: bijstand van een advocaat

De voorgeschiedenis van het arrest Salduz laat zich als volgt samenvatten. In 2001 werd de minderjarige Salduz in Turkije veroordeeld tot een gevangenisstraf op basis van bekentenissen die hij aflegde tijdens een verhoor dat werd gehouden zonder de bijstand van een advocaat. Salduz had zijn bekentenissen in de loop van de procedure ingetrokken omdat zij onder dwang van de politie zouden zijn afgelegd, doch de rechter achtte deze afdoende geloofwaardig.

EHRM: bijstand advocaat vanaf eerste politieverhoor

Salduz stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM). In een principe-arrest van 27 november 2008 oordeelde het EHRM op basis van art. 6 EVRM inzake het recht op een eerlijk proces dat verdachten vanaf het eerste politieverhoor het recht hebben om bijstand te krijgen van een advocaat (EHRM (Grote Kamer) 27 november 2008, SALDUZ t. Turkije). Inmiddels werd deze rechtspraak in nu al minstens 70 arresten bevestigd.

Het recht op bijstand van een advocaat bij het verhoor impliceert het recht van de verdachte om voorafgaand aan het verhoor een raadsman te consulteren (consultatierecht) (1), het recht van de verdachte om, vanaf het moment dat een aanvang wordt gemaakt met de politieverhoren, een overleg te kunnen hebben met zijn raadsman (2), het recht op aanwezigheid van de raadsman tijdens het verhoor (3) en het recht dat de raadsman tijdens het verhoor daadwerkelijk rechtsbijstand kan leveren (bijstandrecht) (4) (zie J. STEVENS en G. LATOIR, “Het standpunt van de Orde van de Vlaamse Balies”, T. Strafr. 2009, nr. 4, 219-266). De schending van het recht op bijstand van een advocaat bij een verhoor lijkt ingevolge de rechtspraak van het EHRM te leiden tot de uitsluiting van het bewijs dat voortvloeit uit de tijdens dit verhoor afgelegde verklaringen.

De Salduz-rechtspraak leidt nog steeds tot heel wat commotie binnen Justitie. Ook een veroordeling van België zit er immers aan te komen gezien de Belgische wetgeving tot op heden niets stipuleert inzake de bijstand van een advocaat bij een verhoor.

Is Salduz van toepassing in fiscalibus?

In het licht van het voorgaande rijst de vraag of de Salduz-leer kan worden toegepast in fiscalibus. Stel dat een verdachte parallel aan een opsporingsonderzoek inzake een BTW-fraude verschillende malen wordt ondervraagd door de BBI op grond van art. 62 §1 W.BTW. Vooraleer het strafonderzoek is afgerond, volgt er een BTW-dwangbevel waarin op basis van de verklaringen van de belastingplichtige het recht op aftrek van de BTW wordt verworpen. Er wordt een boete opgelegd van 200 %. Tijdens de ondervragingen is er geen bijstand geweest van een advocaat. Deze vraagstelling vergt een onderzoek naar de hoedanigheid en naar de opdracht van de BBI evenals naar de aard van een ondervraging door de BBI en de aard van een administratieve sanctie.

De BBI is een belastingadministratie en geen politie; zij is in de praktijk evenwel in hoofdzaak belast met de opsporing en de beteugeling van fiscale fraude. Aangezien de BBI-ambtenaren in de regel niet de hoedanigheid hebben van officier van gerechtelijke politie, lijken zij aan het toepassingsgebied van artikel 47 bis, 1 Sv te ontsnappen. Deze bepaling bevat specifieke voorschriften waaraan een politieverhoor dient te voldoen. Een administratieve sanctie tenslotte, in casu een boete van 200 %, kan volgens het EHRM een strafsanctie uitmaken in de zin van art. 6 EVRM (zie ondermeer EHRM 4 maart 2004 - Silvesters Horeca Service).

De grondslag van de Salduz-leer is gelegen in de bescherming van “de verdachte” tegen abusieve dwang door de autoriteiten, het vermijden van gerechtelijke dwalingen en de wapengelijkheid tussen de beklaagde en de vervolgende autoriteiten. Volgens het EHRM is respect voor deze principes des te meer aangewezen door het groeiende belang van de onderzoeksfase voor het eindresultaat van een procedure. Deze principes liggen vervat in art. 6 EVRM inzake een eerlijke proces. Welnu, de BBI heeft een opdracht van fraudebestrijding en - beteugeling. Gezien het recht op bijstand van de advocaat bij het verhoor ligt vervat in artikel 6 EVRM, gezien de waarborgen van artikel 6 EVRM zijn verzekerd voor diegene die het voorwerp uitmaakt van een strafvervolging en aangezien tenslotte ondervragingen van de BBI de grondslag kunnen vormen voor strafsancties in de zin van art. 6 EVRM, lijkt het verdedigbaar dat het recht op bijstand van een advocaat ook tijdens de ondervragingen door de BBI moet zijn verzekerd.

Dat de BBI-ambtenaren in de regel niet de hoedanigheid hebben van officier van gerechtelijke politie en hun ondervragingen daardoor niet lijken te kwalificeren als een verhoor in de intern-strafrechtelijke betekenis van het woord lijkt ons aan het voorgaande geen afbreuk te doen. Ook het begrip “sanctie” wordt immers autonoom door het EHRM geïnterpreteerd. Het EHRM lijkt overigens niet zozeer de persoon van de ondervrager voorop te stellen doch wel de persoon van de verdachte en tot wat zijn verhoor aanleiding kan geven, met name een strafsanctie in de zin van artikel 6 EVRM.

Uit de zogenaamde Salduz-rechtspraak van het EHRM volgt dat een verdachte het recht heeft om bijstand te hebben van een advocaat tijdens een verhoor. Tal van vragen rijzen, hierbij ondermeer of de Salduz-rechtspraak moet worden toegepast in fiscalibus. Een ondervraging door de BBI kan aanleiding geven tot administratieve sancties die kwalificeren als strafsancties in de zin van artikel 6 EVRM. Het lijkt dan ook evident dat alle waarborgen van artikel 6 EVRM moeten worden verzekerd tijdens deze ondervraging waaronder het recht op bijstand van een advocaat. Meteen stelt zich de vraag of de Salduz-leer dan moet worden toegepast op elke ondervraging door een administratie die kan leiden tot een administratieve sanctie die kwalificeert als een strafsanctie in de zin van art. 6 EVRM. Zeker is dat de Salduz-leer tot op heden nog niet al haar geheimen heeft prijs gegeven.

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.