Lexalert: Vlabel viseert buitenlandse schenkingen - een evaluatie en de alternatieven ...

Lexalert: Vlabel viseert buitenlandse schenkingen - een evaluatie en de alternatieven ...

De basisprincipes in de erfbelasting zijn vrij duidelijk. Wanneer een inwoner (erflater) komt te overlijden dan zijn de erfgenamen erfbelasting verschuldigd op al hetgeen zich in de nalatenschap van de erflater bevindt. Daarbovenop voegt de Vlaamse decreetgever een aantal bestanddelen 'fictief' toe aan de belastbare grondslag van de nalatenschap zonder dat deze daar burgerrechtelijk toe behoren. Men spreekt in dit verband van de zogenaamde fictielegaten.

Het meest bekende voorbeeld van een fictielegaat is de toevoeging aan de belastbare grondslag van de nalatenschap van de schenkingen die de erflater in de drie jaar voor overlijden heeft gedaan en waarop geen schenkbelasting is betaald. Deze bestanddelen behoren burgerrechtelijk niet meer tot de nalatenschap (wegens weggeschonken), maar worden toch in aanmerking genomen voor de berekening van de erfbelasting.

Een ander fictielegaat in deze context vinden we terug in artikel 2.7.1.0.7. van de Vlaamse codex Fiscaliteit (V.C.F.): "effecten aan toonder of op naam en (...) geldbeleggingen die voor het vruchtgebruik ingeschreven zijn op naam van de erflater en voor de blote eigendom op naam van een derde worden voor de heffing van de erfbelasting geacht in volle eigendom in zijn nalatenschap aanwezig te zijn. Dit is niet van toepassing indien de verkrijging geen bedekte bevoordeling is."

Traditioneel werd aangenomen dat indien een persoon (erflater) een ander persoon (begiftigde) poogt te bevoordelen door een effect of geldbelegging in te schrijven voor het vruchtgebruik op eigen naam en voor de blote eigendom op naam van de begiftigde, er sprake is van een bedekte bevoordeling. Deze situatie - waarbij er bij het overlijden van de erflater in principe geen erfbelasting meer zou verschuldigd zijn doordat vruchtgebruik bij overlijden successievrij aanwast aan de blote eigendom - valt onder deze fictiebepaling. De 'gesplitste' inschrijving van het effect of de geldbelegging is dan een rechtshandeling op zich, ze vormt namelijk een bedekte schenking.

Zeer groot was de verwondering toen Vlabel voornoemde bepaling - die qua wettekst geenszins is gewijzigd - ingevolge een verruimde invulling (gepubliceerd op www.vlabel.be per 25/4/2016) plots ook wenst toe te passen op de situatie waarbij een schenker een effect of geldbelegging - uiteraard via notariële akte - schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik en naderhand, als uitvoeringshandeling van die notariële schenking, naar de bank wordt gestapt om deze (door de schenking) nieuw gecreëerde eigendomsverhouding in te schrijven. Vlabel voegt eraan toe dat er enkel geen sprake is van een bedekte bevoordeling - en dit fictielegaat derhalve niet speelt - als de notariële schenking plaatsvindt met betaling van schenkbelasting. De gevolgen van deze visie zijn alvast verregaand. Dit betekent immers noch min noch meer dat als er een schenking plaatsvindt van een bankportefeuille met voorbehoud van vruchtgebruik voor Nederlands notaris (en dus zonder betaling van schenkbelasting) - als gevolg waarvan diezelfde bankportefeuille voor het vruchtgebruik moet worden ingeschreven op naam van de schenker en voor de blote eigendom op naam van de begiftigde - op dit vermogensbestanddeel bij overlijden van de schenker alsnog erfbelasting verschuldigd is. Vlabel gaf wel nog enig respijt, enkel inschrijvingen vanaf 1 juni 2016 zouden met deze verstrengde invulling van artikel 2.7.1.0.7 VCF worden geconfronteerd...

De invulling die Vlabel geeft aan dit fictielegaat, is juridisch niet correct. Uit de tekst zelf van het decreet blijkt dat de gesplitste inschrijving zelf de juridische handeling moet zijn vooraleer het fictielegaat kan spelen; enkel dan kan er sprake zijn van een bedekte bevoordeling onder de vorm van een gesplitste inschrijving. Indien de inschrijving daarentegen de formalisering is van een eerder gecreëerde nieuwe eigendomsverhouding, dan is de inschrijving geen rechtshandeling en kan deze uiteraard ook geen bedekte bevoordeling door middel van een inschrijving uitmaken. Als die eerder gecreëerde rechtsverhouding nu teruggaat op een schenking waarbij er schenkbelasting is betaald (schenking voor Vlaams notaris) dan wel niet betaald (schenking voor Nederlands notaris) is uiteraard niet relevant. Het is de schenking die de bevoordeling uitmaakt zodat de inschrijving op zich nooit geen bijkomende bevoordeling kan uitmaken, temeer het louter een formele veruitwendiging is van de schenkingsakte. Het laatste woord over het standpunt van Vlabel is met andere woorden nog helemaal niet geschreven...

Voor wie dit debat met Vlabel aan zich wil laten voorbijgaan zijn er evenwel alternatieven voorhanden om eenzelfde resultaat te bereiken, dit is via de Nederlandse route (zonder betaling van schenkbelasting) en zonder dat er zich bij overlijden alsnog een fiscale issue stelt door het hierboven beschreven fictielegaat. De reden waarom een schenker zich het vruchtgebruik bij schenking voorbehoudt is doorgaans omdat hij/zij de controle en de inkomsten op het geschonken vermogen wenst voor te behouden. Als er bijvoorbeeld een beleggingsportefeuille wordt geschonken dan behoudt de schenker zich via het voorbehoud van vruchtgebruik het recht voor om alle besprekingen met de bank te voeren (en dus de beleggingen te sturen), maar ook om zich de winsten op de portefeuille toe te eigenen. Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik voor een Nederlands notaris (of meer algemeen zonder betaling van schenkbelasting) zou evenwel in de verruimde (maar sterk bekritiseerbare) visie van Vlabel onder de toepassing vallen van het hier bedoelde fictielegaat.

Om dezelfde doelstellingen (behoud controle en behoud inkomsten) te realiseren bestaat evenwel ook een andere techniek die per definitie niet onder het fictielegaat van de gesplitste inschrijving valt. De bankportefeuille wordt vooraleer te schenken in een burgerlijke maatschap gebracht. Een burgerlijke maatschap is een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid die fungeert als beheersstructuur van het te schenken vermogen; de schenker wordt er als beheerder/zaakvoerder in de statuten gebetonneerd. Pas dan, nadat de bankportefeuille in de burgerlijke maatschap is ondergebracht, worden de delen van die burgerlijke maatschap aan de begiftigde(n) geschonken. Ditmaal wordt er bij de schenking geen voorbehoud van vruchtgebruik voorzien. Er wordt wel voorzien dat de schenker jaarlijks een bepaalde last kan opvragen (uitgedrukt als een percentage van de waarde van de schenking).

Wat is nu het impact naar voorbehoud van controle en inkomsten toe? Doordat de bankportefeuille zich in de maatschap bevindt, is het de zaakvoerder van de maatschap die de portefeuille beheert. Die zaakvoerder is de schenker. Doordat de schenker een last bij de schenking heeft bedongen, bv. jaarlijks gelijk aan 4% van het geschonken vermogen bij aanvang, kan hij/zij ook het rendement van de portefeuille naar zich toehalen via het geheel of gedeeltelijk opvragen van deze last; deze last wordt dan betaald uit de maatschap aan de schenker, en dat voor rekening van de begiftigden.

Wat is het fiscaal impact? Deze schenking kan perfect plaatsvinden zonder betaling van schenkbelasting, en dus bv. in Nederland. Doordat er geen sprake is van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik en de daaruit volgende gesplitste inschrijving, speelt het fictielegaat zelfs vanuit het oogpunt van Vlabel ter zake niet. Uiteraard kan wel het fictielegaat spelen dat stelt dat schenkingen die in de drie jaar voor overlijden zonder schenkbelasting zijn verricht, alsnog aan de belastbare grondslag moeten worden toegevoegd; dit zal het geval zijn bij een overlijden van de schenker binnen de drie jaar, zonder voorafgaande registratie in Vlaanderen van de buitenlandse akte met betaling van schenkbelasting.

Voor wie het standpunt van Vlabel naast zich neer wil leggen en toch met voorbehoud van vruchtgebruik wenst te schenken voor een Nederlands notaris zonder later te worden geconfronteerd te worden met het fictielegaat van de gesplitste inschrijving, bestaan er onder de huidige wetgeving heel goede argumenten om dit zorgeloos te doen. Voor wie het debat in dit verband aan zich wil laten voorbij gaan, bestaan er alternatieve successievrije mogelijkheden om te schenken zonder schenkbelasting en toch eenzelfde controle en/of inkomstenvoorbehoud (als bij vruchtgebruik) te creëren via een schenking met last en/of maatschaptechniek.

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.