Het una via-principe in fiscalibus is een feit - een eerste analyse

Het una via-principe in fiscalibus is een feit - een eerste analyse

Sinds 1 november 2012 is het zogenaamde ‘una via’-principe ingevoerd in het Belgisch fiscaal strafrecht. Daarnaast worden de fiscale boetes fors verhoogd. Beide maatregelen zijn er gekomen middels de Wet van 20 september 2012 “tot instelling van het ‘una via’-principe in de vervolging van overtredingen van de fiscale wetgeving en tot verhoging van de fiscale penale boetes” (B.S. 22 oktober 2012).

Una via: beteugeling langs één weg middels overleg tussen fiscus en parket

Het feit dat voor fiscale misdrijven zowel parket als fiscus bevoegd zijn, maakt dat er geen efficiënte inzet is van de beschikbare middelen; er wordt in feite dubbel werk geleverd. Bovendien worden dezelfde feiten ook dubbel bestraft; strafrechtelijk en administratief. Voortaan geldt het “una via”-principe: inbreuken op de fiscale wetgeving worden ofwel via administratieve weg ofwel via strafrechtelijke weg vervolgd. Iedere instantie legt zich toe op zijn kerntaak: de fiscus spoort fiscale fraude op en int belastingen en het parket vervolgt fiscale misdrijven die strafwaardig zijn. “Una via” impliceert het depenaliseren van lichte fiscale misdrijven en beoogt een efficiënter vervolgingsbeleid.

Het “una via” principe is gebaseerd op het zogenaamde “non bis in idem”-beginsel dat impliceert dat iemand niet tweemaal voor dezelfde feiten kan worden bestraft. Dit beginsel werd door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens ook erkend in fiscalibus (zie inzonderheid de arresten Zolotukhin en Ruotsalainen). “Una via” is tevens gebaseerd op het “subsidiariteits”-beginsel. Dit principe betekent dat de opsporing, inclusief het vaststellen van fiscale fraude en de vaststelling van de fiscale schuld en de invordering, tot de bevoegdheid blijven behoren van de fiscale administraties. Slechts wanneer deze wettelijke middelen niet volstaan om fiscale fraude aan te pakken en te beboeten is het noodzakelijk dat de onderzoeksmiddelen van de rechterlijke macht binnen de wettelijke grenzen kunnen worden aangewend.

Concreet voorziet de “una via”-wet in de mogelijkheid tot overleg tussen de gewestelijke directeur of de ambtenaar die hij aanwijst enerzijds en de procureurs des Konings anderzijds. Het is een operationeel overleg met als doel “de meest gepaste aanpak vast te leggen (gerechtelijke of administratieve weg) voor het concrete dossier of het voorgelegd fraudefenomeen” (omzendbrief college procureurs-generaal nr. 11/2012). Het overleg is facultatief. Het kan ook op initiatief van de procureur worden georganiseerd en de bevoegde politionele overheden kunnen er aan deelnemen. De strafbare feiten waarvan de procureur kennis krijgt tijdens het overleg kan hij vervolgen.

In de voornoemde omzendbrief heeft het College van de procureurs-generaal verschillende scenario’s geschetst. In geval de politie een eenvoudige fiscale fraude ontdekt (scenario 1) seponeert het parket de zaak onmiddellijk en brengt het de fiscus op de hoogte zodat die de zaak uitsluitend administratief kan afhandelen. In geval de politie ernstige fiscale fraude ontdekt (scenario 2) zijn er twee mogelijkheden:

  • ofwel wenst het parket dat de fraude onmiddellijk strafrechtelijk wordt vervolgd; in dit geval wordt de fiscus ingelicht maar alleen om de juiste belasting te laten vaststellen en in te vorderen;
  • ofwel brengt het parket het overleg met de fiscus op gang om te bepalen welke procedure gevolgd zal worden.

In geval het echter de fiscus is die een ernstige fiscale fraude ontdekt (scenario 3) moet die gewoon het parket verwittigen dan wel vragen het overleg te organiseren. Ook de fiscus heeft intussen al twee circulaires gepubliceerd (Cir. AFZ nr. 9/2012 van 23 oktober 2012 en Cir. nr. 11/2012 van 22 oktober 2012). Daarin valt ondermeer te lezen dat wanneer de belastingplichtige meewerkt en er geen noodzaak of meerwaarde is om op de strafrechtelijke weg beroep te doen, het verkieselijk is om zelfs de ernstige en georganiseerde fiscale fraude op het niveau van de fiscale administraties te behandelen en enkel administratieve sancties toe te passen.

De uiteindelijke beslissing om al dan niet de strafrechtelijke weg op te gaan blijft bij het openbaar ministerie. Wanneer het parket beslist de strafvordering uit te oefenen wordt de opeisbaarheid van de belastingverhogingen en de fiscale geldboetes geschorst. Het feit dat er sprake is van “uitoefenen van de strafvordering” waarmee wordt bedoeld het “adiëren van een rechter” betekent dat er sprake moet zijn van een gerechtelijk onderzoek; een opsporingsonderzoek volstaat derhalve niet (zie tevens omzendbrief college procureurs-generaal nr. 11/2012). Het aanhangig maken bij de correctionele rechtbank maakt de belastingverhoging en de fiscale boetes definitief niet verschuldigd. Kort gesteld: wanneer de strafrechtelijke weg wordt gevolgd is er geen plaats meer voor belastingverhogingen en fiscale geldboetes.

De nieuwe wet heeft geleid tot heel wat kritiek (zie tevens J. SANDRA en S. VANCOLEN, “Wetsvoorstel Una Via – Het fiscaal strafrecht op het slechte pad?”, www.taxforius.be). Zo rees, toen het wetsvoorstel werd ingediend, meteen de vraag of de administratie via de overlegprocedure niet te veel zeggenschap krijgt bij het instellen van de strafvervolging zijnde de taak van het parket. Het betreft de vraag of de scheiding der machten wel afdoende wordt gerespecteerd. De meest fundamentele kritiek lijkt ons dat de wetgever geen ontdubbeling van het onderzoek heeft ingevoerd: zowel parket als fiscus behouden elk hun onderzoeksbevoegdheden zodat dubbel werk niet is uitgesloten. Er is in feite enkel tegemoet gekomen aan het “non bis in idem”-beginsel waarbij dezelfde feiten niet langer tweemaal worden bestraft. Ook het college van procureurs-generaal heeft in haar voornoemde omzendbrief gewezen op bepaalde lacunes in de wet. Zo werd “una via” tot op heden alleen ingevoerd op het vlak van inkomstenbelastingen en btw en niet in de andere fiscale wetboeken. In de registratie- en successierechten en de diverse taksen is weliswaar overleg mogelijk doch een dubbele bestraffing is niet uitgesloten. Volgens het college van procureurs-generaal zal een reparatiewet nodig zijn.

Maximum fiscale boetes fors opgetrokken

Naast de instelling van het “una via”- principe voorziet de nieuwe wet in strengere strafrechtelijke fiscale boetes in het wetboek van inkomstenbelastingen, het btw-wetboek, het wetboek der registratierechten – hypotheek en griffierechten en het wetboek diverse rechten en taksen.

Bedoeling is het bekomen van een groter ontradend effect. Telkens wordt de maximum geldboete verhoogd van 125.000,00 € naar 500.000,00 €. Bovendien worden de zogenaamde ‘opdeciemen’ van toepassing verklaard op de fiscale strafsancties. Concreet betekent dit bij voorbeeld de boete van 500.000,00 € nog eens moet worden vermenigvuldigd met 6 zodat zij 3.000.000,00 € bedraagt. Dezelfde verhoging geldt overigens tevens voor overtredingen waarin in een lager maximum geldboete was voorzien zoals bij voorbeeld de weigering om te getuigen bij fiscale onderzoeken. De maximum geldboete stijgt er van 12.500,00 € tot 3.000.000,00 €.

De ‘una via’ wet heeft de verdienste tegemoet te willen komen aan het non bis in idem-beginsel volgens hetwelk niemand voor dezelfde feiten tweemaal kan worden bestraft. Voortaan wordt er op het vlak van de inkomstenbelastingen en btw ofwel een strafrechtelijke sanctie ofwel een administratieve sanctie opgelegd. Anderzijds worden de fiscale boetes fors verhoogd. De wet is evenwel voorwerp van stevige kritiek. Zo is van een echte “una via” geen sprake. Er is niet voorzien in de ontdubbeling van de vervolging van de fiscale misdrijven: zowel parket als fiscus behouden elk hun onderzoeksbevoegdheden zodat dubbel werk niet is uitgesloten. Het ingevoerde overleg tussen parket en fiscus is bovendien slechts facultatief en nergens is geregeld in welke stadium van het dossier dit overleg best gebeurt. Het is uitkijken of een en ander wordt gerepareerd ten behoeve van de rechtszekerheid. 

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.