De macht van het getal bij de besluitvorming in de raad van bestuur: één plus één is soms drie !

De macht van het getal bij de besluitvorming in de raad van bestuur: één plus één is soms drie !

Het bestuur van de vennootschap wordt in belangrijke mate gestuurd door diverse wettelijke regels, die enerzijds de dwingende krijtlijnen vastleggen en anderzijds voorschrijven hoe de besluitvorming gebeurt indien er geen andersluidende, statutaire regeling is.

Bij de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (“BVBA”) geldt dat elke zaakvoerder in principe over een individuele en volle bestuursbevoegdheid beschikt, waardoor deze autonoom kan beslissen zonder zijn medezaakvoerders te consulteren. Deze omvangrijke bevoegdheid kan statutair ingeperkt worden. De statuten van een BVBA kunnen onder meer voorzien in een taakverdeling tussen de verschillende zaakvoerders, of in een college van zaakvoerders dat bij meerderheid of zelfs bij unanimiteit moet beslissen.

Bij de naamloze vennootschap (“NV”) heeft een individuele bestuurder in principe nooit individuele bestuursbevoegdheid, en kunnen de aandeelhouders dit ook niet bedingen in de statuten. Voor de NV geldt immers op dwingende wijze het principe van de collegialiteit. Behoudens ingeval van bijzondere bevoegdheidsdelegatie aan een gedelegeerd bestuurder of een directiecomité, moeten alle beslissingen door raad van bestuur op ‘collegiale’ wijze worden genomen. Dit gaat terug op de bekommernis van de wetgever om voor NV’s in een kwalitatief bestuur te voorzien. De wetgever redeneerde dat een gezamenlijk bestuur beter is omdat hierdoor een wederzijdse controle tussen de bestuurders tot stand komt. Dit uitzonderingsregime voor de NV wordt in de rechtsleer wel in vraag gesteld, maar geldt onverkort als enige bestuursmodel voor de NV.

De collegialiteitsregel houdt in dat de besluitvorming in principe bij meerderheid van de aanwezige bestuurders moet gebeuren. Hoewel individuele bestuurders kunnen ‘tegenstemmen’ wordt het besluit toch geacht uit te gaan van de gehele raad van bestuur, waardoor in principe ook elke bestuurder aansprakelijk is voor de beslissingen Slechts onder bepaalde voorwaarden zal een individuele bestuurder deze aansprakelijkheid kunnen ontlopen.
 
Indien de beraadslaging uitmondt in evenveel stemmen ‘voor’ als ‘tegen’, is er sprake van staking van stemmen en is het besluit in principe verworpen. Bij een even aantal bestuurders kan deze regel de besluitvorming vertragen en tot heuse patstellingen leiden. Hieraan kan tegemoet gekomen worden door bijvoorbeeld de voorzitter van de raad van bestuur statutair een doorslaggevende stem te verlenen, waarmee hij een eventuele staking van stemmen naar eigen inzichten kan doorbreken. Op die manier worden patstellingen binnen de raad van bestuur a priori ontzenuwd. Belangrijk is evenwel dat een dergelijke doorslaggevende stem van rechtswege ophoudt te gelden van zodra de raad van bestuur uit minder dan drie bestuurders bestaat. De raad van bestuur binnen een NV mag, bij wijze van uitzondering, uit slechts twee bestuurders bestaan voor zover de vennootschap niet meer dan twee aandeelhouders telt. Dat er in dat geval geen doorslaggevende stem kan zijn, is logisch aangezien één bestuurder in zo’n geval altijd zijn wil kan doordrukken waardoor er niet langer sprake is van een collegiaal bestuur.

Een raad van bestuur die bestaat uit twee bestuurders staat dus opnieuw bloot aan patstellingen ten gevolge staking van stemmen. Dit kan bijzonder ongewenst zijn ingeval van een ongelijke aandeelhoudersverhouding. Een meerderheidsaandeelhouder zal op het bestuursniveau niet steeds zijn wil kunnen doordrukken indien hij slechts één van de twee bestuurders uitmaakt of kan benoemen. Het aanwenden van de meerderheid binnen de algemene vergadering om de dissident stemmende bestuurder te ontslaan, is uiteraard een onzachte techniek om hieraan tegemoet te komen, doch is drastisch en definitief, en veelal wordt statutair of in een aandeelhoudersovereenkomst voorzien in categorieën van aandelen die elk een bestuurder kunnen voordragen.

Een andere oplossing voor de meerderheidsaandeelhouder kan bestaan in de aanstelling van een door hem gecontroleerde vennootschap als derde bestuurder. Deze vennootschap-bestuurder kan op haar beurt de meerderheidsaandeelhouder als haar vaste vertegenwoordiger aanduiden, waardoor de meerderheidsaandeelhouder feitelijk opnieuw over een meerderheid in de raad van bestuur beschikt. De wet verbiedt niet dat een bestuurder binnen de raad van bestuur in twee hoedanigheden zetelt, en bijvoorbeeld beschikt over een stem als bestuurder-natuurlijke persoon èn een stem als vaste vertegenwoordiger van een vennootschap. Het is zelfs mogelijk dat een bepaalde natuurlijke persoon binnen een vennootschap als vaste vertegenwoordiger van meerdere rechtspersonen-bestuurders optreedt.

De aanstelling van een vennootschap als derde bestuurder binnen de raad van bestuur lijkt bijgevolg een eenvoudig alternatief voor de doorslaggevende stem van de voorzitter. Deze methode kent wel zijn beperkingen, inzonderheid dient de collegialiteit binnen de raad van bestuur van een NV nog steeds te worden gerespecteerd. In de mate dat één bestuurder zetelt in een dubbele hoedanigheid, dient de andere bestuurder nog steeds in de beraadslaging te worden betrokken. Hoewel men steeds over de feitelijke meerderheid beschikt, kan men nooit een beslissing nemen zonder de derde bestuurder daarin te betrekken. Doet men dat niet, dan schendt men de collegialiteitsregel wat kan resulteren in de vernietiging van de genomen beslissing. De derde bestuurder behoudt ook zijn individuele onderzoeksbevoegdheid en heeft uiteraard ook recht op een dissidente mening en akte daarvan in de notulen van de raad van bestuur. Wordt dit alles niet gerespecteerd, dan kan het betrokken besluit met een nietigheidsvordering bestreden worden.

De doorslaggevende stem van de voorzitter van de raad van bestuur geldt niet indien de raad van bestuur slechts uit twee bestuurders bestaat. Dit kan opgelost worden door een managementvennootschap naast zichzelf als bestuurder te benoemen, waardoor de raad van bestuur uit drie bestuurders bestaat. Wanneer de managementvennootschap vertegenwoordigd wordt door iemand die al in een andere hoedanigheid in de raad van bestuur zetelt, moet men erover waken dat de dwingende regels inzake het collegiaal bestuur steeds nageleefd worden. 
 

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.