De grenzen van de fiscale controle ter plaatse: controleer uw controleur!

De grenzen van de fiscale controle ter plaatse: controleer uw controleur!

05.05.2011
Stijn Lamote (advocaat-vennoot) & Dries Verhaeghe (advocaat)

De fiscale wet heeft aan de fiscale administraties een aantal - soms verregaande - onderzoeksbevoegdheden toegekend. Die onderzoeksbevoegdheden staan vaak lijnrecht tegenover fundamentele beginselen als het briefgeheim, het beroepsgeheim en het recht op privacy. De aan de administraties toegekende onderzoeksbevoegdheden zijn dan ook strikt te interpreteren en te beperken bevoegdheden.

Hierna gaan we nader in op de krijtlijnen van deze bevoegdheden.

Beperkingen in de tijd van de controle

In eerste instantie dient te worden aangestipt dat de regelgeving inzake de onderzoekstermijnen een verschillende systematiek kent in de inkomstenbelastingen enerzijds  en de BTW anderzijds.

Inzake de inkomstenbelastingen zijn in de wet uitdrukkelijk termijnen vastgesteld waarbinnen onderzoeksdaden rechtsgeldig kunnen plaatsvinden. Inzonderheid kunnen controleurs uiterlijk binnen termijn van 3 jaar - te rekenen van 1 januari van het jaar waarnaar het aanslagjaar wordt genoemd - onderzoeksdaden verrichten, dit op straffe van nietigheid van het onderzoek (artikel 333 WIB 92). Slechts in uitzonderlijke gevallen - meer bepaald wanneer er aanwijzingen van fraude zijn - heeft de administratie een bijkomende onderzoekstermijn van 4 jaar (met andere woorden een termijn van zeven jaar), dit op de uitdrukkelijke voorwaarde dat zij de belastingplichtige voorafgaand kennis geeft van de uitbreiding van de onderzoekstermijn en van de aanwijzingen van fraude (artikel 333 en 354 WIB 92).

In de BTW-regelgeving is de benadering enigszins anders. In het Wetboek BTW zijn geen bepalingen terug te vinden die een termijn voorzien waarbinnen een onderzoek dient plaats te vinden. Wel bevat het Wetboek BTW verjaringstermijnen binnen dewelke een BTW-invordering door de administratie kan worden ingesteld. In principe verjaart een dergelijke BTW-invordering binnen de 3 jaar te rekenen vanaf het jaar waarin de oorzaak van opeisbaarheid van BTW zich heeft voorgedaan (artikel 81 en 81bis WBTW). Ingeval er evenwel aanwijzingen van fraude zijn verjaart de BTW-vordering pas na zeven jaren. Voorafgaand aan de invordering van de BTW (niet voorafgaand aan het onderzoek zoals in de inkomstenbelastingen) dient te BTW-administratie aan de BTW-plichtige wel ook kennis te geven van de uitbreiding van de invorderingstermijn (artikel 81bis en 84ter WBTW).

Beperkingen in de modaliteiten van de controle

Wat de manier betreft waarop het onderzoek ter plaatse door de controleurs mag worden gevoerd zijn de spelregels sedert een recente wetswijziging (Wet van 19 mei 2010 houdende fiscale en diverse bepalingen met wijziging van artikel 319 WIB 92) inzake de inkomstenbelastingen en inzake de BTW in grote mate gelijkgeschakeld.

In essentie gesteld komt het er op neer dat een controle (zowel inzake directe belastingen als inzake BTW) als volgt kan plaatsvinden:

  • een voorafgaande aankondiging van het bezoek/de controle ter plaatse is wettelijk niet vereist; onverwacht bezoek van bijvoorbeeld de BBI is dus steeds mogelijk;
  • eens ter plaatse kan men zich toegang verschaffen tot alle bedrijfslokalen;
  • de administratie kan in deze lokalen alle aanwezige boeken en bescheiden onderzoeken, al dan niet na verzoek deze boeken en bescheiden voor te leggen; (artikel 315 en 319 WIB 92; artikel 61 § 1  en 63 WBTW).

Het lijkt er met andere woorden op het eerste gezicht op dat de controleurs zeer verregaande onderzoeksbevoegdheid hebben. Echter, deze bevoegdheden zijn wel degelijk strikt gebonden aan wettelijke grenzen, zoals blijkt uit volgende voorbeelden:

  • een belangrijke beperking geldt alvast voor wat betreft de op geautomatiseerde computerbestanden opgeslagen informatie/boekhoudingen; inzonderheid stelt de wet dat de boekhoudkundige (of andere) gegevens in een leesbare en verstaanbare vorm "ter inzage" moeten worden voorgelegd door de belastingplichtige; de belastingplichtige kan hierbij worden verzocht de nodige informaticabewerkingen te verrichten (bestanden omtunen tot andere bestandtypes, bestanden verplaatsen op uw pc, kopies maken, ...); de wet laat evenwel niet toe dat de administratie zelf informaticabewerkingen uitvoert; de controleurs mogen met andere woorden niet zelf beginnen tokkelen op of rondneuzen in de computer van de belastingplichtige; zij kunnen enkel vragen de nodige verrichtingen uit te voeren en mogen dus louter instructies geven wat de belastingplichtige precies moet doen (terwijl de controleurs wat gewone (niet-geautomatiseerde) boeken of bescheiden betreft wel zelf in zekere mate het initiatief kunnen nemen); daar waar de controleurs zelf de computer bedienen en hierop bewerkingen uitvoeren, kan er sprake zijn van onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal;
  • alle onderzoeksdaden moeten bovendien worden gevoerd met oog op het fiscaal onderzoek (het bepalen van belastbare inkomsten, nazicht van BTW-verplichtingen, ...); het is in die zin voor de controleurs niet toegelaten zich zomaar toegang te verschaffen tot privé-gedeelten van het gebouw;
  • hierbij aansluitend dient de administratie steeds fundamentele principes als het recht op privacy, het beroepsgeheim, het briefgeheim, ... in acht te nemen; het is in dit verband bijvoorbeeld niet toegelaten in een artsenpraktijk zomaar patiëntenlijsten te onderzoeken, ...

Alleen al rekening houdende met bovenstaande wettelijke beperkingen en principes komt het aangewezen voor steeds een kritische blik te werpen op de gevoerde controle.

Belangrijke vraag hierbij is wel hoe de belastingplichtige in voorkomend geval het best omgaat met een onrechtmatig onderzoek. Wordt deze onregelmatigheid in een te vroeg stadium van de procedure aangekaart, dan zal de administratie in bepaalde gevallen de mogelijkheid hebben haar onderzoek (ditmaal rechtmatig) over te doen. Een en ander wordt best weloverwogen bekeken.

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.