De burgerlijke maatschap: magic box voor vermogensplanning in familiebedrijven anno 2012

De burgerlijke maatschap: magic box voor vermogensplanning in familiebedrijven anno 2012

Het voorstel van de Vlaamse regering om het tarief op schenkingsrechten bij overdracht van familiebedrijven op 0% te brengen, én tegelijkertijd de gratis vererving van familiebedrijven volledig te schrappen, komt als een verrassing van formaat. De burgerlijke maatschap kan misschien wel soulaas brengen. Deze biedt namelijk een beheersstructuur die volledig tegemoetkomt aan het probleem van controleverlies bij schenking.

De Vlaamse regering komt in een ontwerp van decreet op de proppen met een verrassing van formaat voor familiebedrijven. Enerzijds wenst de Vlaamse regering met ingang van 1 januari 2012 het tarief in de schenkingsrechten verschuldigd bij de overdracht van een familiebedrijf op 0% te brengen (artikel 140bis W.Reg.). Anderzijds wenst de Vlaamse regering, in het zog van deze eerste maatregel, de gratis vererving van familiebedrijven integraal te schrappen en het tarief in de successierechten ter zake te brengen op 3% voor de vererving in rechte lijn, en op 7% voor de vererving buiten de rechte lijn. De inschatting mag zijn dat deze maatregel effectief wordt ingevoerd en wel op korte termijn.

Op die manier wenst de Vlaamse regering de Vlaamse ondernemer ertoe aan te zetten al bij leven te voorzien in een regeling voor de overdracht van zijn familiebedrijf. De Vlaamse regering benadrukt zo het belang dat zij hecht aan een vlotte opvolging in het familiebedrijf. Een snelle overgang naar de volgende generatie wordt sterk gewaardeerd met een opnulzetting van de schenkingsrechten. De erfgenamen van de ondernemer die zijn familiebedrijf nog niet wenste over te dragen bij leven, kunnen bij zijn overlijden, in tegenstelling tot wat op vandaag het geval is, niet meer genieten van de vrijstelling van successierechten voor familiebedrijven.
 
Zegen of vloek?

Stond de betrokken ondernemer klaar om het familiebedrijf over te dragen, dan is deze nieuwe regelgeving een goede zaak. De schenking maakt geen schenkingsrechten verschuldigd en de bevrijding van successierechten is onmiddellijk voor zover de activiteit van de familiale vennootschap gedurende drie jaar na schenking wordt gecontinueerd.

Voor de ondernemer van wie de familiale regeling nog geen uitgemaakte zaak is, komt deze regeling natuurlijk wel wat snel. Het uitwerken van een familiale regeling gebeurt niet van vandaag op morgen. Het is een familiaal proces dat de nodige tijd vergt om te rijpen. Voor sommige bedrijfsleiders is een familiale regeling dan ook nog niet aan de orde, bijvoorbeeld omdat de kinderen nog te jong zijn. In deze situatie wordt de ondernemer van vandaag op morgen geconfronteerd met de afschaffing van het nultarief in de successierechten voor familiebedrijven.

De burgerlijke maatschap kan in veel van deze gevallen het beste van twee werelden met elkaar verenigen, dit zowel voor de ondernemer die klaar was met zijn of haar familiale regeling, als voor de ondernemer die dacht daar helemaal nog niet aan toe te was.

Inherent aan de schenking is het verlies van controle over het geschonken vermogen in hoofde van de schenker. De schenking houdt een definitieve en onherroepelijke vermogensoverdracht in zodat de schenker niet langer in staat is het geschonken vermogen naar eigen inzichten te beheren.

Om deze verregaande gevolgen van de schenking te milderen – en dus het comfort voor de ondernemer bij een overdracht van het familiebedrijf te vergroten – kan een optie erin bestaan de schenking toe te passen in combinatie met de maatschaptechniek.

Geen controleverlies

De burgerlijke maatschap biedt een beheerstructuur die volledig tegemoetkomt aan het probleem van controleverlies bij schenking. Door het onderbrengen in een burgerlijke maatschap van het geschonken of te schenken vermogen weet de schenker zich ook na schenking de controle over het geschonken vermogen – en dus het familiebedrijf - voor te behouden.

De burgerlijke maatschap is een lichte en discrete vennootschapsstructuur zonder rechtspersoonlijkheid. De maatschap wordt op eenvoudige wijze opgericht bij onderhandse overeenkomst. Ook nadien kent de maatschap een weinig formalistisch en discreet bestaan. De maatschap is bovendien dermate flexibel dat ze op eenvoudige wijze aan de veranderende noden van haar leden kan worden aangepast.

In de burgerlijke maatschap ligt de exclusieve beheers- en beschikkingsbevoegdheid over het erin ondergebrachte vermogen – het familiebedrijf – bij de statutaire zaakvoerder. Dit wordt in principe de schenker en/of zijn vertrouwenspersoon.

De controle die de schenker zich op deze wijze voorbehoudt, kan hij op termijn afbouwen, dit in functie van de geleidelijke ingroei van andere familianten. De schenker maakt de omvang van zijn controle daarbij zo groot of klein als hij zelf wel. De praktijk leert in die zin dat het vaak aangewezen is dat de pater familias zijn kinderen in het bedrijf laat ingroeien en hen in die zin geleidelijk aan (mede)beslissingsrecht geeft; ook dit kan perfect worden voorzien in de maatschap.

Gekoppeld aan de techniek van het voorbehoud van vruchtgebruik kan de schenker zich trouwens ook de inkomsten uit het familiebedrijf voorbehouden.

Voorbeeld

Een eenvoudig voorbeeld: een echtpaar is eigenaar van de totaliteit van de aandelen in een familiebedrijf; ze maakt er tevens het bestuur van uit. Het echtpaar heeft twee zonen die graag opvolgen in het familiebedrijf, maar op vandaag nog te jong zijn om het familiebedrijf alleen te leiden. Daarenboven wenst de vader sowieso graag nog een tijdje de touwtjes in handen houden. Het echtpaar kan ervoor opteren de aandelen te schenken voor een Belgische notaris na ze te hebben ondergebracht in een burgerlijke maatschap. Dan is er bevrijding van successierechten voor de aandelen in het familiebedrijf. Via het zaakvoerderschap in de maatschap, blijven de ouders bovendien de facto hun rechten als aandeelhouders uitoefenen op de algemene vergadering van het familiebedrijf, dit in de mate en zolang ze dat zelf verkiezen. Het zijn ook de ouders die, als ze dat nog voor een bepaalde tijd willen, als aandeelhouder (mee)beslissen over de verkoop van het familiebedrijf.

Conclusie

De overdracht van het familiebedrijf is voor velen een belangrijke stap. Wie met een burgerlijke maatschap werkt, kan deze stap geruisloos laten plaatsvinden; ondertussen is het familiebedrijf gevrijwaard van successierechten.  

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.

We zullen uw persoonsgegevens verwerken in overeenstemming met ons privacybeleid.