Concurentie, discretie & afwerving... of wat u als bestuurder wel en er wel en niet mag doen!

Concurentie, discretie & afwerving... of wat u als bestuurder wel en er wel en niet mag doen!

De vrijheid van handel wordt als basisbeginsel naar voor geschoven in het Franse Decreet d'Allarde dat reeds sinds 1795 van kracht is in de Belgische rechtsorde. Namelijk "staat het eenieder vrij elke handel te drijven of elk beroep, bedrijf of ambacht uit te oefenen die hem goed dunkt" (artikel 7). Het spreekt voor zich dat deze bepaling in beginsel ook geldt voor (ex-)bestuurders van vennootschappen. De wetgever kan echter wel afwijken van dit beginsel ter vrijwaring van bepaalde economische of maatschappelijke belangen. Eveneens kunnen contractspartijen deze vrijheid beperken onder voorwaarden, bvb. door het inlassen van een concurrentieverbod, een discretieplicht of een afwervingsverbod in hun overeenkomst.

De wet zelf bevat geen regels omtrent contractuele bedingen die de concurrentie beperken, maar in de rechtsleer en rechtspraak zijn volgende vier voorwaarden ontwikkeld die tegelijk moeten voldaan zijn: tijd, ruimte, activiteit en wettig belang. Indien de clausule niet aan elk van deze criteria voldoet is de sanctie ingrijpend.

Ten eerste moet de clausule waarbij de vrijheid van de bestuurder aan banden wordt gelegd, beperkt zijn in de tijd. Hierbij kan de termijn die de vennootschap nodig heeft om klanten te werven of aan zich te binden als maatstaf gehanteerd worden. Dit heeft tot gevolg dat de termijn telkens moet bepaald worden naargelang het specifieke geval. Duurtijden van twee of drie jaar zijn de meest voorkomende, wat echter niet wil zeggen dat een langere of kortere termijn niet verantwoord kan zijn.

Ten tweede moet dergelijk beding logischerwijze beperkt zijn in de ruimte. Het beding moet met andere woorden geografisch beperkt zijn tot de plaatsen waar de vennootschap daadwerkelijk concurrentie kan worden aangedaan door de bestuurder. Ook hier is duidelijk dat dit van geval tot geval te beoordelen is. De effectieve afzetmarkt van de vennootschap kan echter als goed richtsnoer worden gebruikt en is eenvoudig aan te tonen door onder meer klantenfiches.

Ten derde moet het concurrentiebeperkende beding betrekking hebben op welomschreven activiteiten. Het mag met andere woorden geen algemeen verbod uitmaken voor de bestuurder om gelijk welke andere functie uit te oefenen of handelsactiviteit te voeren. Ook hier dient de draagwijdte van het beding te worden afgetoetst aan de feitelijkheden van de situatie.

Tenslotte moet het concurrentieverbod, de discretieplicht of het verbod van afwerven erop gericht zijn een wettig belang van de vennootschap te beschermen. Het beginsel van de vrijheid van handel wordt namelijk geacht de openbare orde te raken. Men gaat er echter van uit dat de vennootschap bijna altijd dergelijk wettig belang heeft bij een concurrentiebeperkend beding ten aanzien van een bestuurder.

Uit het feit dat de vrijheid van handel de openbare orde raakt vloeit nog een tweede gevolg voort. Wanneer het concurrentiebeperkend beding niet voldoet aan alle van de hierboven genoemde voorwaarden is het absoluut nietig. De rechter zal dan met andere woorden het beding voor niet-geschreven houden waardoor er geen enkel gevolg kan worden aan gekoppeld. In de praktijk wordt daarom vaak een matigingsbeding opgenomen als vangnet. Hierbij wordt overeengekomen dat het concurrentiebeperkend beding, indien het ongeldig zou zijn, wordt gereduceerd tot hetgeen maximaal toegelaten is.

Indien komt vast te staan dat een bestuurder gebonden is door een geldig concurrentiebeperkend beding en hij deze clausule schendt, is hij contractueel aansprakelijk ten aanzien van de vennootschap. Zij kan in dat geval alle geleden schade die bewezen is laten vergoeden. Omdat dit bewijs moeilijk te leveren valt wordt in de praktijk vaak gewerkt met schadebedingen. Hierbij wordt een forfaitaire schadevergoeding bepaald die de (gewezen) bestuurder zal verschuldigd zijn wanneer hij het beding schendt en waarbij de vennootschap vaak zich het recht voorbehoudt om bijkomende schadevergoeding te eisen, in geval dat de werkelijke schade nog groter is dan voorzien. Het bedrag van het schadebeding moet een weergave zijn van de redelijkerwijze te verwachten schade voor de vennootschap, zo niet komt het neer op een verboden strafbeding.

In de gevallen waar geen concurrentiebeperkend beding is voorzien of wanneer dit nietig is, heeft de bestuurder nog geen vrijgeleide om de vennootschap concurrentie aan te doen. Het beginsel van de uitvoering te goeder trouw (artikel 1134 lid 3 B.W.) is een van de basisprincipes van het Belgisch contractenrecht en is in elke overeenkomst ingebakken. Uit dit beginsel vloeit voor elke contractspartij een loyaliteitsplicht voort, i.e. een gedragsnorm die partijen opdraagt om te handelen naar redelijkheid en billijkheid. Ten gevolge van deze loyaliteitsplicht kan men stellen dat in elke bestuursovereenkomst impliciet een concurrentieverbod, een discretieplicht en een afwervingsverbod ligt besloten. Aldus is het de bestuurder verboden om tijdens zijn mandaat daadwerkelijk concurrerende handelingen te stellen ten aanzien van de vennootschap. Eveneens is het hem verboden om informatie naar buiten te brengen waarvan men redelijkerwijze kan aannemen dat de bekendmaking ervan de vennootschap kan schaden.

Het principe van de vrijheid van handel geldt in beginsel ook voor de bestuurder. Hij kan echter contractueel gebonden zijn door een concurrentieverbod, een discretieplicht of een afwervingsverbod. Opdat dergelijke bedingen geldig zouden zijn dienen zij te voldoen aan strikte voorwaarden, wat enigszins kan worden opgevangen middels een matigingsbeding. In afwezigheid van een concurrentiebeperkend beding weet een bestuurder zich alsnog gebonden door de loyaliteitsplicht, op grond waarvan hij zich eveneens dient te onthouden van elke concurrentie.

Nieuwsbrief Archief

loading

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

IMPOSTO Nieuwsbrief verschijnt maandelijks rond de kernexpertises van IMPOSTO Advocaten. De invalshoek is praktijkgericht. Schrijf u gratis in.